Servisu Munisipal Jestaun Merkadu no Turismu

  • Postado em : Feb 4, 2026 17:34 pm 2 days atrás

SÉRGIO DA SILVA

Nu Kontaktu: +670 75362656,

Email:

Servisu Munisipal Jestaun Merkadu no Turismo nu`udar Diresaun ida estabelese iha Tinan 2020. Baze legal ne`ebe sai matadalan ba  Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismo (SM – JMT) maka Dekreto Lei numeru 54/2020 Artigo 3 kona ba Domino Servisu SM-JMT, Dekreto Lei No. 51/2016 kona ba Regras no Prosedementos Lisensiamento Publisitariu no Diploma Ministerial No 48/2016 Artigo 43 kona ba misaun SM-JMT, Artigo 44 kona ba kompetensia SM-JMT No Artigo 45 kona ba Estrutura SM-JMT.

Servisu Munisipal Jestaun Merkadu e Turismo Municipio Lautem  iha Departamentu rua (2), Departamentu Jestaun Merkadu no Departamentu Turismo. Ho nune`e Diresaun Servisu Munisipal Jestaun Merkado no Turismo nia area servisu mak iha Jestaun Merkado no Turismo.

VIZAUN NO MISSAUN

VIZAUN

Merkadu no Turismu iha Munisipio Lautém hanesan area potensial no produtivo ba desenvolvimento sustentavel no bele sai fontes reseitas ba Kofre Estado.

MISSAUN

  1. Asegura no implementa Programa IX  Governo iha area Merkadu no Turismu;
  2. Halo kordenasaun servisu ho Instituisaun/Ministeriu Relevantes hodi Promove no Desenvolve Merkadu no Turismu    hodi fo benefisiu ba povo;
  3. Halo Jestaun ba Merkadu no Turismu hodi hetan/hatama Reseitas ba Kofre Estado.


Baseia ba Plano Asaun Annual  Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu iha programa Ida, Sub Programa 2 no Atividade 4. Programa, Sub Programa no Atividade Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu hatudu iha tabela tuirmai ne:   

ProgramaSub-ProgramaAtividade
TurismoKomercio (98202Jestaun merkadu i Autorizasaun de Feira (9820202)
Kontrolo Metrologiku no Instrumentu de Mediasaun no Fisklizasaun Atividades Komersio no Industriais (9820204)
Turimo (98205)Sensibilizasaun no Mobilizasaun Komunidade ba Turismo komuniario (9820511)
Promosaun Sitiu Turistiku ba Interese Turistika ( 9820512)

FORÇA TRABALHO

Servisu Munisipal Jestaun Merkadu e Turismo Municipal Lautem  iha Departamentu rua (2), Departamentu Jestaun Merkadu no Departamentu Turismo. Ho nune`e Servisu Munisipal Jestaun Merkado no Turismo nia area servisu mak iha Jestaun Merkado no Turismo.  Servisu Munisipal Jestaun Merkadu e Turismo Municipio Lautem  iha Funsionario nain 5 komposto husi Funsionario Permanenti nain 3 no Kazuais nain 2.

  No.    Naran Kompleto  Pozisaun  Nivel/ Grau  Nivel Edukasaun  Observasaun
1Sergio  da  SilvaDiretor5/CLisendiado 
2Agueda de Jesus AmaralXefe Dep.5/CLicensiado 
3Domingos dos S. SequeiraXefe Dep.4/DSedundariaAPA Lore
4Aderito Jorge S. GonçalvesKazuaisLicensiado 
5Jorgito da CostaKazuaisLicensiado 

ESTRUTURA DIRESAUN SM JMT

Servisu Munisipal Jestaun Merkadu e Turismo Municipio Lautem  iha Departamentu rua (2), Departamentu Jestaun Merkadu no Departamentu Turismo. Ho nune`e Servisu Munisipal Jestaun Merkado no Turismo nia area servisu mak iha Jestaun Merkado no Turismo.

Estrutura Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu

ATIVIDADE

Diresaun Servisu Munisipal Jestaun Merkadu no Turismu ba Tinan 2024 iha programa no sub programa, no Atividade.  Diresaun ida ne’e halao nia atividade liu husi nia Departamento Jestaun  Merkadu no Departamentu Turismu.

  1. Departamentu Jestaun Merkadu

            Departamentu Jestaun Merkadu nia atividade mak identifika atividade empreza, Industria Kiik no atividade Negocio (Loja/Kios) no halo Jestaun ba atividade negosio iha merkadu Municipal no Posto sira.

Atividade Komersiu

Servisu Municipal Jestaaun Merkadu no Turismu Munisipiu Lautem hala’o atividade mak hanesan  identifika no Fiskaliza Merkadu Municipal,  mini merkadu, loja/kioske, Operadores Mensajen Publisitariu ba Empreza no Industria Kiik ba Aihan no Industria Kiik non aihan.

  1. Relevantamentu Dadus Merkadu
  1. Merkadu Municipal

Mekadu Municipal iha Municipio Lautem estabelese iha Tinan 2005 no eziste to’o ohin loron. Fa’an nain iha Merkadu Municipal mai husi Posto 6 iha Muncipio Lautem no mos husi Municipio Baucau.  Fa’an nain sira ne’ebe husi Posto hala’o sira nia atividade komercio no hela iha area Merkadu no faan ambulante sira ne’ebe faan produtu lokal iha tempu bazar, iha Loron Sexta no Sabadu.

Fa’an nain sira ne’ebe hala’o atividade komercio iha Merkadu Municipal iha kategoria 2 mak fa’an na’in Permanente iha fatin  no Fa’an na’in temporariu/ampbulante. Fa’an na’in sira iha Merkadu fa’an produto lokal no produto fabrika nian. Produtu Lokal no fabrika ne’ebe fa’an iha Merkadu Municipal mak hanesan; Produtu Agrikola (modo tahan, Na’an no Ikan tasi no we’e) no Produto fabrika mak hanesan Poupa, Nesasidade Basika, Sasan Dapur/uma, sasan eletronika no selu-seluk tan. 

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu halo relevantamentu ba Produtu hirak ne’ebe fa’an iha Merkadu Municipal husi fa’an nain lokal no husi Municipio Baucau. Atividade Relevantamentu ne’e ho objetivo atu hatene fa’an na’in Lokal permanenti, fa’an na’in ambulante no fa’an na’in hosi Municipio Baucau ne’ebe maka utiliza fasilidade iha Merkadu Municipal. Objetivu seluk husi atividade relevantamentu dadus iha Merkadu maka iha Base de dadus hodi halo jestaun.

Imajen : Orientasaun Exelencia PAM ba Nomalizasaun Baraka iha Merkadu Municipal

Imajen : Nomalizasaun Barak iha Merkadu Municipal de Lautem

Dadus Produtu Tuir Tipu ne’ebe fa’an iha Merkadu Municipal iha Tinan 2024.

NoDiskrisaun tuir tipu produtuNumeruObservasaun
1Roupa+ SapatuFoun52Fa’an na’in balun iha merkadu ukupa hela fatin/uma 2 ou 3 no iha balun kleur ona la fa’an sasan no kios/uma ne’ebe sira utilize taka hela de’it. Fa’an na’i husi Postu no Suku ne’ebe mai Bazar seidauk foti nia dadus no sei labele foti tamba la permanenti no mai fa’an depende ba produto ne’ebe sira produz.
2Modo iha terminal oin38
3Obralan ( OB )25
4Nesesidade Basika/bebidas23
5Eletronika + ATK + Suku15
6Sabaun + SampoNsst.9
7Sasan Dapur/ Uma7
8VaridadeSasan6
9Ambulante (Kareta)4
 Total 179

Dadus Produtu Tuir Tipu ne’ebe fa’an iha Uma Klube  iha Tinan 2024.

NoDiskrisaun tuir tipu produtuNumeruObservasaun
1Modo28Sira ne’ebe fa’an ne’e iha loron Sexta no Sabadu balun mai fa’an fali iha merkadu
2Ropa Obralan22
3Ikan8
   
 Total58

Dadus Produto Husi Municipio Baucau ne’ebe fa’an iha Merkadu Municipal Lospalos

NoDiskrisaun tuir tipu produtuNumeruObservasaun
1Modo no sasan dapur56Total Fa’an nai’in husi Baucau la permanenti iha loron Sexta no Sabadu dalaruma aumenta no dalaruma menus husi total ne’ebe mak iha
2Roupa no sapatu Foun41
3Sasan eletroniko6
4Kabas5
5Ambulante (Kareta)8
6Animal (fahi)8
Total Fa’an Nain husi Baucau124 
  • Mini Merkadu

Mini Merkadu ne’ebe Eziste iha Muncipio Lautem hamutuk unidade 3 iha Postu lima (5) hanesan Postu Iliomar, Loré, Tutuala, Lautém no Luro. Mini Merkadu  ne’ebe ezisteiha Posto 3 iha balun ne’ebe kondisaun merkadu ladun diak, diak no foun. Mini merkadu iha Posto Administrativo iha balun tuan (seidauk rehab), iha balun rehabilitasaun no balun konstrusaun foun. Iha Tinan 2024 estabelese Konstrusaun foun Mini Merkadu ho nia fasilidade haris Fatin iha Postu Luro.

Dadus Mini Merkadu iha Posto Administrativo Tuir nia Kondisaun Real iha Tinan 2024

  NoPostoAdministrativoMini MerkaduObservasaun
NumeruKondisaun
1Lautem1TuanPresizarehabilitasaun
2Luro1FounKonstroiniha Tinan 2024
3Lore0Seidauk ihaTama planoTinan 2025
4Iliomar1TuanPresisarehabilitasaun
5Tutuala0Seidauk ihaTama Plano Tinan 2026

Imajen : Konstrusaun Mini Merkado iha Posto Luro ne’ebe atinji 80 %

Imajen : Fasilidade  iha Mini Merkadu Postu Luro ne’ebe atinji 100%

  • Identifikasaun no Inspesaun ba Loja no Kioske
  • Idetifikasaun Loja no Kioske

SM-JMT identifika  Loja no Kioske   ne’ebe eziste iha Area Urbana/Kapital Municipio no Area Urbana Posto Administrativo iha Municipio Lautem.Tipo loja ne’ebe eziste  mak Loja ba Nesasidade basika, Loja ba Roupa no loja ba material Konstrusaun.  Loja ne’ebe fa’an Nesasidade basika domina husi eprezario lokal (Timor oan no Cina Timot) no Loja ne’ebe fa’an material konstrusaun domina husi emprezario husi estranzeiro (Chines). Tipo Kioske ne’ebe eziste mak Kioske Produtu Nesasidade basika no material ba eskola nian.

Imajen : Kioske iha Suku Rasa Posto Administrtivi Lospalos

  • Inspesaun ba Loja no Kioske

 Atividade Inspesaun  ba loja no Kioske  iha Area Urbana Municipio no Area Urbana Postu Administrativo atu hatene loja/kios tuan sira sei eziste no iha ona Licensa ga lae no identifika mos Loja/Kios foun sira. Inspesaun ba Loja no Kioske  hirak ne’ebe ezisti iha  Municipio Lautem.  SM JMT  servisu hamutuk ho AIFAESA. Atividade Inspesaun iha Tinan 2024 konsege detekta hahan no bebidas ne’ebe liu ona praju (Espayer) nomaterial konstrusaun ne’ebe folin la tuir Standart. Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu Municipio Lautem seidauk bele hala’o Atividade Inspesaun mesak tamba seidauk iha ekipamentus.

Imajen  : Akompana Ekipa AIFAESA  Hala’o Inspesaun  standarizasaun  ba material Konstrusaun 

Imajen : Hamutuk ho AIFAESA Halo Destroisaun ba Sasan/aihan ne’ebe liu Praju  (Espayer)

  • Identifikasaun Operadores Mensajen Publisitaria

Dekreto Lei No. 51/2016 kona ba Regras no Prosedementos Lisensiamento Publisitariu.  Presiza selu taxa tuir tipo no medida kuadru ne’ebe fo mensajem ba publiku.  Atendimentu ba mensajem Publisitaria fo ba emprezario sira ne’ebe monta kuadru avizu hodi haklaken informasaun ba publiko kona ba empreza ka loja ne’ebe sira utiliza. 

Mekanizmu selu taxa ba mensajem publisitario mak operadores sira mai direta iha Edificio SM – JMT hodi priense formulario no ba selu iha BNCTL sai hanesan reseitas ba kofre Estado. Taxa ne’ebe operadores sira selu, tuir Tipo no medida kuadru mensajem Publisitaria no mos tuir diresaun dalan ne’ebe  empreza refere hela.

 Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu konsege hatama reseitas/osan iha Tinan 2024  ho momontante $ 5,360.19 (Rihun Lima  Atus Tolu Nen Nolu Sentavos Sanolu Resin Sia Dollares Americano)  ba kofre Estadu.  liu husi Mensajem Publisitario (Rekapitulasaun iha Anexa)

Imajen : Kuadru Mensajen Publisitaria iha Aldeia Ira-Ara Suku Parlamento  Postu Lautem

  • Fiskalizasaun ba Empreza/Industria Kiik

Empreza/Industria Kiik ne’ebe eziste iha Municipio Lautem iha kategoria 2 Empreza/Industria Kiikaihan no Empreza/Industria Kiik non aihan. Empreza/Industria Kiik Kategiria Aihan ne’ebe SM JMT Fiskaliza, identifika no rekola nia dadus mak hanesan, Mina Nu’u, mina Kami’i, tahu no Tempe.Industria Kiik kategoria non aihan mak hanesan Soru tais, Suku roupa ho tais, Karpintaria no produz bloku.

Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkado no Turismu iha Tinan 2024 fiskaliza Empreza/Industria Kiik iha teritorio Municipio Lautem iha Postu Lospalos, Postu Lautem, Postu Luro no Postu Iliomar. Liu hosi Fiskalizasaun ba Empreza/Industria Kiik  SM JMT bele deskobre katak Empreza ne’e iha Lisensa Empreza ga lae no hatene rendimentu ne’ebe Empreza/Industria kiik hirak ne’e hetan.  Empreza/Industria Kiik ne’ebe Fiskaliza hanesan hatudo iha tabela tuir mai

Imajen : Industria Kiik (Karpintaria) iha Aldeia Puno Suku Paira, Posto Lautem

Diresaun SM-JMT, rejista mos loja no kioske ne’ebe eziste hodi halo aktividade negosiu iha capital munisipiu no postu lima (5) loja iha Capital Munisipiu fa’an produtu aihan/nesesidade bazika no fa’an produtu non aihan/material konstrusaun no mos ropa.

  • Promove Produto Lokal
  1. Promove liu Hosi Feira Produto Lokal

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismo oganiza  Feira Produtu Lokal aihan, non aihan no bazar barato iha selebrasaun Loron Nasional 20 de Maio, 30 de Agusto no 28 de Novembro.  Atividade Feira ne’e hala’o durante loron 10 – 14 hahu loke iha kalan 19.00 – 24.00 OTL dala 2 iha Muncipio no dala ida iha Posto Administrativo Tutuala.

Imajen : Feira Produtu Lokal  (Tais Lokal) Loron 28 de Novembru  2024 iha Postu Tutuala

  • Promove Tein Aihan Lokal (Gastronomia) liu Hosi Kompetisaun

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu (SM- JMT) iha Tinan 2024 promove mos liu husi Kompetisaun Tein produto local ne’ebe produz iha Municipiu Lautem. Atividade refere participa husi Grupu tein husi Posto Administrativo no  SM-JMT organiza liu husi Feira ne’ebe estabelese iha Loron Nasional 20 de Maio 2024.

Objetivo hosi Kompetisaun ne’e atu Promove Produtu Lokal ne’ebe Agrikultores produz iha Municipio Lautem. Produtu lokal mak hanesan Produto Agrikola (Moro, Fos Rai, batar, Fore, Lakeru nsst.), Pekuaria (Naan manu Lokal, Naan Karau, Susu ben Karau Timor no Manu Tolun) Pescar/Aqikultura (Ikan Tasi no Ikan Wee Midar). Kompetisaun Tein Produtu  Lokal refere Komisaun organizadora ba Loron Nasionais mak prepara Premio no Sertifikado ba manan nain sira. 

Imajen : Kompetisaun Tein Produto Lokal iha Feira Selebrasaun 20 de Maio 2024

  • Atividade Adisional

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu hala’o mos atividade Adisional maka hanesan akompana no alista familia uma kain 11 ne’ebe afetado direta ba projetu Konstrusaun Merkadu Municipal de Lautem.  Indiminizasaun ba familia afetadu uma kain 11 selu ahotu ona no afamilia ida idak sobu ona sira nia uma ka hela fatin.

Servisu Municipal Jestaun Merkdu mos prepara fatin provisoriu ba fa’an nain sira iha Merkadu Municipal de Laospalos. Prepara fatin ne’e baseia ba palno Governo da IX atu hari’i Merkadu foun  ho nia Estasinanometu iha area Merkadu tuan.  Atividade preparasaun refere, Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu halo koordenasaun Diresaun Agrikultura hodi trator hamos du’ut iha fatin refere, Diresaun Planeamentu Desenvolvimentu Integradu no  Diresaun Obras Publika  ba sukat bo dezenha ordenamentu hari’i kioske. Diresaun JMT mos halo ona levantamento dadus no alista tuir produto iha Merkadu Municipal no sei ordena  tuir Desenho liu husi dada rifa.  

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu husu mos apoio ba Ministerio Comercio Industria atu prepara kondisaun minimu hanesan Aterru ba fatin provisoriu, haris fatin no Instalasaun be’e.  Tuir informasaun ne’ebe SM JMT rekolha iha data 19 Desembro 2024  liu husi audensia ho Diretor Geral no Diretor Nasional katak Prosessu Konstrusaun husi KAFI haruka ona ba CNA no iha iha tempu badak sei tama ba prosessu tenderizasaun no ikus Liu iha 30 de Desembro hetan telefone husi Tekniko katak iha fulan Janeiro ka Fevereiro nia laran Ekipa husi Nasional (Teniko sira ho kompania) sei mai Side Visit hodi Kontinua ba Tenderizasaun iha Nasional.

  • Departamento Turismo

Departamentu Turiszmu ho programa 892 no sub programa 8920101, ho nia atividade  maka kontinua indentifika, levantamentu dadus,  promove no Desenvolve sitiu turistiku ne’ebe munisipiu Lautém iha. Diresaun SM-JMT konsege indentifika sitiu turistiku iha Munisipiu Lautém hamutuk 165 iha Postu 6. Dadus sitiu Turistiku Natureza, Jornada Rezistensia, Istoriku, no Religioja hatudu iha tabela tuir mai :

Atividade Turizmu

  1. Sensibilizasaun

Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismo servisu hamutuk Diresaun Nasional Higiene no Ordem Publik, Diresaun Nasional Toponimia no Diresaun Nasional Turismu Komunitaria hodi halo sensibilizasaun ba Dekreto Lei Nu. 33/2008 Kona Higiene e Ordem Publika, Dekretu Lei Nu. 31/2017 Primeira Alterasaun husi Dekreto Lei Nu. 51/2016 kona ba Regras no Prosedementos Lisensiamento Publisitariuno Dekreto Lei Nu.29/2016 konaba Regime Juridiku Toponimia e Numerasaun da Policia,

Tinan 2024 Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu Husu Apoio husi Diresaun Nasional hodi  sensibiliza Dekretu Lei hirak ne’ebe mensiona iha leten ba Posto Administrativo 6 ne’ebe Eziste iha Muncipio Lautem ho participantes husi Lider Komunitaria, Emprezario sira no representate Veteranus no  Representante komunidade husi Aldeia no Suku. Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu apoio hosi Diresaun Geral SEATOU realisa Sensibilizasaun ba Postu 5 iha Municipio Lautem no Postu 5 mak hanesan Postu Lospalos, Postu Iliomar, Postu Lore, Postu Luro no Postu Lautem. Sensibilizasaun ba Postu Tutuala la realiza iha Tinan 2024 tamba tuir informasaun halao ona iha Tinan 2023.

Imajen : Hamutuk Ekipa SEATOU hala’o Sensibilizasau iha Postu Administrativo Luro

Dadus total participantes husi Postu 5 iha Municipio Lautem ne’ebe hola parte iha Sensibilizasaun iha Tinan 2024 hatudu iha tabela tuir mai ne;.

Nu  Posto AdministrativoData Hala’o  SensibilazasaunParticipantesObservasaun
FetoManeTotal
1Lospalos19 /07/ 2024233265 
2Iliomar26/09/2024135164 
3Lore27/09/2024153651 
4Luro14/11/2024215879 
5Lautem15/11/2024186078 
6      
Total Participantes 90195285 
  • Enkontru Regular

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu iha Tinan 2024 realiza Enkontru regular nivel Municipal no nivel Posto Administrativo.  Enkontru regular a nivel Miunicipal realiza dala rua (2) no ba nivel Posto Administrativo hala’o dala ida.  Enkontru regular ne’e hamutuk ho  fa’an/negociante, Emprezario sira, Apoio Suku, Ekipa Jestaun Merkadu Muncipal, Lider Komunitaria no representante Juventude Feto/mane.   Objetivo husi enkontru regular ne’e atu partila informasaun kona ba Jestaun Merkadu nian, Informasaun kona ba Plano Konstrusaun foun Merkadu Municipal iha Tinan 2025, Prosedimentus mensajen Publisitaria ho nia Licensiamentu no oinsa kolabora hamutuk hodi Implementa Dekretu Lei kona ba Higiene e Ordem Publiko.

3. Identifikasaun  no Levantamentu Dadus Sitiu Turistiku

  1. Identifika Sitiu Turistiku  

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu identifika Sitiu Turistiku Natureza, Jornada Registensia, Istoriku no Religioja iha Municipio Lautem  ho total hamutuk 165 Sitiu Turistiku. Husi total Sitiu Turistiku  ne’ebe iha, Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu Municipio Lautem Servisu hamutuk ho Diresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku iha Tinan 2024 promove ona Sitiu Turismo 15 liu Husi Kuadru Sinalizasaun iha diresaun Fatin Sitiu. Sitiu Turistiku ne’ebe  promove mak iha Posto Lospalos 4, no Desenvolve ona Sitiu Turistiku rua (2).   Dadus Sitiu Turisriku Natureza, Jornada Rezistensia, Istoriku no Religioza ne’e identifika iha Tinan 2024 total hamutuk 165  sitiu Turistiku. Total dadus ho Naran sitiu turistiku Natureza, Jornada, Istoriku no Religiaosa tuir Postu Administrativa iha Muncipio Lautem  anexa iha realatorio ne’e.

Imajen : Sitiu Turistiku Natureza be’e matan iha Aldeia Ira Ara Suku Parlamentu Posto Lautem

Dadus Sitiu Turistiku tuir Tipo ne’ebe Identifikadu iha Posto 6 iha Municipio Lautem

Nu.Posto AdministrativoTipo/Numeru Sitiu TuristikuTotal por PostoObservasaun
NaturezaJornadaIstorikuReliziosa
1Lospalos71013838 
2Lautem786223
3Luro633315
4Lore1874130
5Iliomar1991534
6Tutuala1275125
 Total por Tipo69443220165
 Total Geral181  
  • Levantamentu  Dadus Sitiu Turistiku

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu  iha Tinan fikal  2025 halo leventamentu dadus ba Sitiu Turistiku iha Posto Iliomar, Lore, Luro, Lautem no Lospalos.  Dadus ba Sitiu Turistiku mak hanesan Fatin Sitiu, Distansia husi Komunicdade no dalan Publiko, Assesu ba infrastrutura hanesan ba Eletricidade, Be’e mos no Guest Hous/Hoteis ga lae no Istoria kona ba Sitiu Turistiku refere. 

Atividade levantamentu dadus ne’e SM JMT koordena no Husu apoio husi Administrador Posto Xefe do Suku no mos mata dalan  ka pessoal ne’ebe hatene fatin no Istoria Sitiu Turistiku refere. Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkado no Turismu iha Tinan 2025 rekolha dadus Sitiu Turistiku iha Postu Lospalos, Iliomar, Lautem  no Luro.  Sitiu Turistiku ne’ebe foti nia dadus kompostu Husi Sitiu Turistiku Jornada Rezistensia, Sitiu Turistiku Natureza no Sitiu Tuirstiku Religioza/Istoriku.

Dadus Sitiu Turistiku iha Municipio Lautem tuir nia Tipo

  No.    Tipu Sitiu Turistiku  Numeru  Observasaun
1Natureza69 
2Jornada Rejistensia44
3Istoriku32
4Relijioja20
 Total165

4.  Levantamentu Dadus Akomodasaun Turimu

  1. Dadus Guest Haose, Heteis Konvento

Guest House no Hoteis hanesan akomodasaun  turimu nia ne’ebe presiza alista ho diak hodi nune’e bainhira iha visitantes rai laran no rai liur presiza karik bele fornese.  Dadus Infraestrutura Turimu ne’ebe alista iha Data Base maka hanesan numeru Guest House, Hoteis no Konvento (komunidade Padre/Madre sira nian)  ho nia fasilidade iha Postu Administrativo 6 iha Municipio Lautem. 

Dadus akomodasaun Turismo Tuir Posto Administrativo 6 iha Municipo Lautem

Posto AdministrativoGuest HouseHotelKonventuTotal
Uma KamaUma KamaUma KamaUma Kama
Lospalos119514811013153
Lautem737    737
Luro27    27
Iliomar828  16924
Tutala92426  1130
Lore612    612
Total4320335421648263
  • Uma Lisan

Uma Lisan  Municipio Lautem nuda’ar uma ba K’nua  ka Ratu ida idak iha Municipio Lautem. Uma Lisan Tempu uluk beiala sira nia Konstroi ho material lokal hahu hosi ai rin to’o Iha kakuluk no atu halo metin mos la uza pregu maibe kesi ho tali metan.  Iha tempu agora K’nua ka Ratu ida idak konstroi ona ho mateial fabrika.  Uma Lisan iha Municipio lautem sai obejetu hodi bele atrai mos Visitantes/turista husi nasaun sira seluk.

   Imajen : Uma Lisan iha Aldeia Pitilety Suku Com Postu Lautem

5. Promove no Desenvolve  Sitiu Turistiku

  1. Promove Sitiu Turistiku

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu servisu hamutuk Diresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku iha Tinan Fiskal 2024  promove sitiu Turistiku 15 iha Posto Administrativo 3 Lautem, Tutuala no Lospalos.  Sitiu Turistiku hirak ne’e promove liu hosi Sinalizasaun ho Plaka informasaun ne’ebe monta iha dalan Publiko iha area Sitiu refere.  Iha plaka sinalizasaun ne’e sei fo informasaun no hatudu  dalan/diresaun atu to’o iha Sitiu Turistiku ne’e. Promosaun Sitiu Turistiku liu husi  plaka sinalizasaun  iha Posto Tutuala apoio hosi Diresaun Geral Turismu  liu hosi Diresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku (DNDT).

Imajen  : Sitiu Turistiku Natureza Umun Ira iha Suku Com Postu Lautem

Dadus Sitiu Turistiku ne’ebe maka sei Promove liu hosi Plaka Sinalizasaun iha Tinan 2025

NuNaran Sitiu TuristikuHela Fatin
AldeiaSukuPostu
1Tasi ibun Valu CerePitiletiTutualaTutuala
2Pusada TutualaPitiletiTutualaTutuala
3Ili Kere- KerePitiletiTutualaTutuala
4Tasi Ibun ComVailovayaComLautem
5Lagoa Umun IraVailovayaComLautem
6Monumentu Trajedia ChaivachaChaivachaSouroLospalos
7Monumentu Masakre MuapitineVailoroMuapitineLospalos
8Jornada Resistensia OiLoiqueroMeharaTutuala
9Monumentu dos MartiresMalailadaBaduroLautem
10Foho PaichauMalaharaMuapitineLospalos
11Tasi Ibun Eteasa LepekuMuapusuComLautem
12Sere – PitinaraIra- araParlamentuLautem
13Tasi Ibun AirleuVailovayaComLautem
14Lagoa Ira Lalaro ho nia PaisagemLoiqueroMeharaTutuala
15Porto Com ho nia PaisagemMuapusuComLautem

Imajen : Sitiu Turistiku Natureza Lagoa Inan Sat iha Ira Darat, Iliomar II Postu Iliomar

  • Desenvolve Sitiu Turistiku

Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu servisu hamutuk Diresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku iha Tinan Fiskal 2024 Desenvolve Sitiu Turistiku rua (2) iha Postu Tutuala no remata iha tinan 2025.  Sitiu Turistiku 2 ne mak Sitiu Turistiku Istoriku  (Pouzada Tutuala)  hetan rehabilitasaun Uma Pouzada ho nia  Jardim  no mos Sitiu Turistiku Natureza (Tasi ibu Walu Sere) halo Konstrusaun Portaun, Posto seguransa ba estasionamentu kareta/motor no haris fatin Publiko unidade 4 iha Tasi ibun walu.  Desenvolvimentu Sitiu Turistiku 2  iha Posto Tutuala apoio hosi Diresaun Geral Turismu  liu hosi Dresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku (DNDT). 

Diresaun Servisu Minicipal Jestaun Merkadu no Turismu mos Servisu hamutuk ho Diresaun Nasional Desenvolvimetu Turistiku foti ona dadus Sitiu Turistiku Istoriku Uma Tuan Administrasaun tempu Portugues iha Posto Iliomar atu halo rehanilitasaun iha Tinan 2025. Hamutuk ho Diresaun Nacional Arquivu foti ona dadus Sitiu Turistiku Jornada Resistensia 3 (Lo Kuru iha Suku Bauro, Oi iha Suku Mehara no Fatin Maun Bo’ot Xanana  nian iha Suku Muapitine) atu Desenvolve iha Tinan 2025 maibe to’o agora sidauk halo.

Imajen : Pouzada Tutuala ne’ebe Rehabilita iha Tinan 2024

Imajen :  Jardin Sitiu Turistiku Istoriku Puzada Tutula Rehabilita iha Tinan 2024

Promosaun no Desenvolvimentu Sitiu Turistiku iha Posto Tutuala apoio hosi Diresaun Geral Turismu  liu hosi Dresaun Nasional Desenvolvimentu Turistiku (DNDT) .  SM JMT Municipio Lautem mos fasilita DNDT foti ona dadus ba Sitiu Turistiku Istoriku (Uma Adm tempu Portugues) iha Posto Ilioma hodi halo rehabilitasaun. 

Imajen  :  Portaun ba Sitiu Turistiku Tasi Ibun Walu Konstroi iha Tinan 2024 atinji oan 70%

Dezafiu/Ostaklu

Diresaun Servisu Municipal Jestaun Merkadu no Turismu hala’o atividade durante Tinan 2024 nia laran hasoru dezafiu/Obstakulu maka hanesan :

  • Menus Rekursu Humano; SM JMT iha Funsionari Publiku nain 3 (Diretor no Xefe Departamentu nain 2) xefe Dep Jestaun Merkado nomeia iha fulan Agostu (durate Marco – Julho vakum), Funsionariu Kazuais nain 6 (nain 3 rekruta iha fulan Junho no nain 3 fali rekruta Iha fulan Agostu 2024) difikulta servisu/atividade Tinan 2024 nian la atinji ho maximu;
  • Menus Ekipamentus iha Parte Administrasaun; iha Lap Top unidade 2 (ida aat ona),  Dekstop unidade 1 (tuan ona), Printer unidade 2 (ida Aat ona), meja iha 5 no kadeira 7;
  • Laiha Faslidade  parte terreno nian; la iha Transporte (Motorizada no Kareta) no la iha ekipamentus meterologiku hodi halo inspesaun ba produtu iha Loja/Kioske no  Merkadu Municipal no Mini Merkadu iha Posto Administrativo;
  • Seidauk iha Edifisio rasik; dadaun ne’e uza hela sala ho medida 3 x 7 m la efisien ba Diresaun SM JMT atu fo atendimentu ba negosiante no emprezario sira ne’ebe atu selu mensajen Publisitario;
  • Limitasaun Orsamentu ne’ebe aloka ba atividade SM JMT liu husi alokasaun Item Bens e Servisu la sufisiente atu kobere atividade ne’ebe hala’o to’o iha Postu Administrativo 6;



© 2026 Authoridade Municipal de Lautém